Nakaz zwrotu kościoła parafialnego katolikom w 1604 r., użytkowanego przez ponad pół wieku przez parafię ewangelicką, zmusił wschowskich protestantów do wzniesienia własnej świątyni. Udzielone im pozwolenie na budowę musiano zrealizować w bardzo krótkim czasie. W połowie października 1604 r. rada parafialna z pastorem Waleriuszem Herbergerem na czele, postanowiła wykupić dwa domy położone przy Bramie Polskiej, stanowiące własność Jerzego Schwana i Jerzego Menzla, z przeznaczeniem na kościół. Prace adaptacyjne prowadzone były przez Hansa Grautza – muratora z Osowej Sieni. W Wigilie Bożego Narodzenia 1604 r. ewangelicy w uroczystej procesji opuścili farę, a następnego dnia rano pastor Herberger odprawił pierwsze nabożeństwo inaugurujące działalność nowej świątyni. Dla upamiętnienia tej daty Herberger nadał jej wezwanie Żłóbka Chrystusa (Kripplein Christi).
Budowę kontynuowano w następnych latach uzupełniając również wyposażenie. W 1605 r. pojawiły się ławki i chrzcielnica, w 1606 r. ławy dla rady parafialnej, w 1607 r. przybyły ołtarz, empory i dzwony, a w 1608 r. cech kuśnierzy ufundował ambonę. Jednocześnie pomalowano strop. W 1644 r. pożar zniszczył kościół, który po odbudowie spłonął także podczas kolejnego pożaru miasta w 1685 r.
Podczas trwającej kilka miesięcy odbudowy wykonano nowe empory, filary i przebudowano dach. Po raz kolejny, dzięki prywatnym fundacjom i pomocy miasta, kościół zapełnił się dziełami sztuki. Rodzina Lamprechtów ufundowała złocenia ołtarza i ambony, Fryderyk Renfftel przekazał nową chrzcielnicę, radny Scholz z Gdańska ofiarował dwa świeczniki, a mieszczanie wrocławscy – dzwon.
Kościół ewangelicki usytuowany został po zachodniej stronie Bramy Polskiej, której wieżę zaadoptowano z czasem na dzwonnicę. Jego południową ścianę stanowi dawny mur obronny. Budynek, wzniesiony na planie czworoboku, z wyniosłym dwuspadowym dachem, wyraźnie góruje nad okoliczną zabudową. Wnętrze stanowi jednolitą wysoka halę, której strop podparto trzema ustawionymi na osi smukłymi slupami o fantazyjnych kapitelach dźwigających nasadę drewnianego pseudosklepienia. Wzdłuż ścian biegną trzy kondygnacje drewnianych empor o snycersko opracowanych parapetach i balustradach. Na wschodnim filarze zawieszona była ambona, we wschodniej części nawy północnej znajdował się ołtarz, a na zachód od niego chrzcielnica. Łukowato wybrzuszona do wnętrza zachodnia empora mieściła organy. Cały kościół pokryty był pierwotnie malowidłami o tematyce biblijnej.
W formie architektonicznej bryła kościoła miała wyrażać przede wszystkim praktyczne nastawienie gminy protestanckiej. Celem było tutaj wzniesienie w krótkim czasie i przy ograniczonych środkach budowli mogącej pomieścić na nabożeństwach licznych wiernych. Świadomie podkreślano skromność i utylitarny charakter budynku, który z zewnątrz może sprawiać wrażenie wielkiego spichlerza. Elewacje pozbawione są rozczłonkowań, nieregularne jest rozmieszczenie okien, które posiadają różne kształty i wielkości. Jedynie wschodnia, zwrócona do ulicy elewacja ma pewne elementy regularności. Szczyt fasady zdobią trzy kondygnacje blend zamkniętych dwulistnymi łukami. Na jego osi, w półkoliście zamkniętej wnęce, umieszczona została płaskorzeźba ze sceną Ukrzyżowania. Malowniczości budynku dodają przybudówki wzniesione w latach 1720 i 1773, łączące kościół z wieżą dawnej Bramy Polskiej i mieszczące dojścia do empor, barokowa zakrystia ze stiukową dekoracją sklepienia, a także zlokalizowana od północy przybudówka, w której znajdowała się sala parafialna i biblioteka.
Do kościoła przylegały także budynki szkoły ewangelickiej, założonej w 1607 r. i pastorówki, zbudowanej po pożarze w 1685 r. Szkoła, zniszczona w pożarach miasta w 1644 i 1685 r., odbudowana została w 1686 r. w stylu późnorenesansowym. Budynek oparto częściowo o mur miejski i przybudowano od północnego wschodu do kościoła. W kilku pomieszczeniach do dzisiaj zachowały się belkowane stropy, w jednym przypadku wsparte na drewnianych kolumnach oraz pochodzące z XVII w. drewniane i metalowe drzwi. We wnętrzu czytelny jest układ pierwotnej kamienicy – trzytraktowy z sienią biegnącą wzdłuż traktów. Szczyt budynku, zwieńczony niewielkim przyczółkiem, wydzielony został gzymsem i wykreślony zamkniętymi półkoliście arkadami, wspartymi na półkolumienkach. Na ścianie frontowej widoczny jest łaciński napis „Fundamentum Reipublicae Recta Adolescentium Educatio” (Podstawą Rzeczypospolitej jest właściwe wychowanie młodzieży).
Wnętrze kościoła, obok sprzętów pełniących funkcje liturgiczne, zdobiły liczne portrety pastorów, a także epitafia i portrety zamożnych przedstawicieli miejscowego patrycjatu. Pierwotny zespół obejmował kilkadziesiąt wizerunków wykonanych w XVII-, XVIII- i pierwszej połowie XIX w., dokumentujących historię parafii. W zbiorach Muzeum Ziemi Wschowskiej znajduje się obecnie 9 portretów i epitafium Karola Ludwika von der Osten- Sackena, oficera armii saskiej poległego podczas bitwy pod Wschową w 1706 r.
Po 1945 r. kościół ewangelicki, w związku z opuszczeniem miasta przez wszystkich członków parafii, ulegał stopniowej dewastacji. Przez wiele lat mieścił się w nim magazyn i biura Spółdzielni Rzemieślniczej. Podejmowane w latach 70. i 80. XX w. próby zaadoptowania budynku na cele kulturalne, z braku środków nigdy nie zostały zrealizowane. Sytuacja częściowo uległa zmianie na początku XXI w., kiedy obiekt przejęty został przez gminę miejską. Podczas prowadzonych w latach 2004-2006 badań archeologicznych, udało się odnaleźć m.in. bezcenne zabytki pochodzące z krypty grobowej Zofii Ujejskiej, a także piec typu hypocaustum, związany z istniejącą w tym miejscu łaźnią miejską, czynną w pierwszej połowie XVI w.
Losy wyposażenia kościoła Kripplein Christi przez dziesięciolecia pozostawały nieznane. Dopiero w 2007 r. udało się ustalić, że wiele elementów, w tym ołtarz, ambona i barokowe epitafia wywieziono do Gdańska i zdeponowano na strychu wieży kościoła św. Bartłomieja. Część zabytków, w formie depozytu, trafiła w 2009 i 2011 r. do wschowskiego muzeum. Kościelne organy znajdują się w katedrze warszawskiej, a licząca kilka tysięcy woluminów biblioteka kościelna przechowywana jest w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
Tekst: Dariusz Czwojdrak (Muzeum Ziemi Wschowskiej)